Podejrzenie nowotworu u dziecka — gdzie się zgłosić?

Informacja o podejrzeniu nowotworu u dziecka może wywołać ogromny lęk, nawet jeśli lekarz zaznacza, że rozpoznanie nie zostało jeszcze potwierdzone. Rodzice często otrzymują niepokojący wynik badania, skierowanie do specjalisty albo zalecenie pilnej diagnostyki i nie wiedzą, co dokładnie to oznacza ani gdzie powinni zgłosić się z dzieckiem.

Podejrzenie choroby nowotworowej nie jest diagnozą. Oznacza, że objaw, zmiana zauważona podczas badania lub uzyskany wynik wymagają dokładnego wyjaśnienia. Wiele nieprawidłowości może mieć przyczyny niezwiązane z nowotworem. Nie należy jednak samodzielnie rozstrzygać, czy wynik jest groźny, ani odkładać konsultacji zaleconej przez lekarza.

W tym artykule wyjaśniamy, jak może wyglądać droga od pierwszego podejrzenia do konsultacji specjalistycznej i pogłębionej diagnostyki.

Ten materiał dotyczy sytuacji, w której diagnoza nie została jeszcze potwierdzona. Jeśli lekarze rozpoznali już u dziecka chorobę nowotworową, przejdź do poradnika: Dziecko ma diagnozę nowotworu — co zrobić krok po kroku?.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnych zaleceń lekarza. Sposób oraz tempo postępowania zależą od stanu dziecka i rodzaju podejrzewanej choroby.

Spis treści

1. Co oznacza podejrzenie nowotworu u dziecka?
2. Skąd może wynikać podejrzenie choroby nowotworowej?
3. Gdzie zgłosić się z dzieckiem?
4. Kiedy potrzebna jest konsultacja onkologiczna?
5. Jakie badania mogą być potrzebne?
6. Dlaczego sposób zaplanowania biopsji może mieć znaczenie?
7. Jak zgłosić dziecko do Kliniki IMiD?
8. Czego spodziewać się po pierwszej konsultacji?
9. Co może wydarzyć się po zakończeniu diagnostyki?
10. FAQ – pytania rodziców

Co oznacza podejrzenie nowotworu u dziecka?

Podejrzenie nowotworu u dziecka oznacza, że lekarz zauważył objaw, zmianę albo nieprawidłowy wynik, którego przyczyny nie można jednoznacznie ustalić bez wykonania kolejnych badań.

Takie podejrzenie może pojawić się po badaniu dziecka, analizie wyników laboratoryjnych albo wykonaniu badania obrazowego, np. USG, RTG, rezonansu magnetycznego lub tomografii komputerowej.

Określenia pojawiające się w dokumentacji, takie jak „zmiana”, „guz”, „masa”, „proces rozrostowy” czy „do dalszej diagnostyki”, nie stanowią jeszcze rozpoznania nowotworu złośliwego. Opisują to, co zauważono podczas badania i co wymaga dalszej oceny.

Na tym etapie warto ustalić z lekarzem:

• co dokładnie wzbudziło podejrzenie;
• jakie inne przyczyny są brane pod uwagę;
• jakie badanie albo konsultacja powinny odbyć się jako następne;
• jak pilne jest dalsze postępowanie;
• gdzie należy zgłosić się z dzieckiem;
• czy przed kolejnym badaniem dziecko wymaga przygotowania.

Rodzic ma prawo poprosić o wyjaśnienie wyniku prostym językiem. Nie musi samodzielnie interpretować specjalistycznych określeń ani szukać diagnozy na podstawie pojedynczego opisu.

Skąd może wynikać podejrzenie choroby nowotworowej?

Droga do konsultacji onkologicznej nie zawsze zaczyna się w taki sam sposób. Podejrzenie może pojawić się podczas rutynowej wizyty u pediatry, po badaniu wykonanym z innego powodu albo w trakcie diagnostyki utrzymujących się objawów.

Najczęściej wynika ono z:

• nieprawidłowości zauważonej podczas badania lekarskiego;
• wyniku badania krwi wymagającego dalszego wyjaśnienia;
• zmiany wykrytej w USG, RTG, rezonansie lub tomografii;
• objawów, które utrzymują się, nasilają lub nie odpowiadają na dotychczasowe leczenie;
• opinii lekarza specjalisty;
• wyniku wcześniejszej biopsji albo zabiegu;
• przypadkowo wykrytej zmiany, która wymaga dokładniejszej oceny.

Wykrycie zmiany nie przesądza o jej charakterze. Zmiany mogą być łagodne, zapalne, wrodzone albo związane z innymi chorobami. Dopiero odpowiednio dobrane badania pozwalają ustalić, z czym mamy do czynienia.

Nie istnieje jedno badanie, które pozwala rozpoznać każdy rodzaj nowotworu. Diagnostykę dobiera się indywidualnie do wieku dziecka, objawów, miejsca występowania zmiany i dotychczasowych wyników.

Gdzie zgłosić się z dzieckiem z podejrzeniem nowotworu?

Właściwa ścieżka zależy przede wszystkim od tego, jakie informacje rodzic już posiada.

Sytuacja	Zalecany kolejny krok
Dziecko ma niepokojące lub utrzymujące się objawy, ale nie zostało jeszcze zbadane	Zgłoś się do pediatry lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który zbada dziecko i zdecyduje o dalszej diagnostyce.
Wynik badania jest nieprawidłowy, ale rodzic nie otrzymał dalszych zaleceń	Skontaktuj się z lekarzem, który zlecił badanie. Poproś o wyjaśnienie wyniku, ocenę pilności i wskazanie kolejnego miejsca konsultacji.
Lekarz wystawił skierowanie do poradni specjalistycznej	Zarejestruj dziecko w poradni wskazanej na skierowaniu. Przekaż, jeśli konsultacja została określona jako pilna.
Badanie obrazowe wykazało guz lub inną zmianę wymagającą weryfikacji	Zapytaj lekarza o konsultację w ośrodku doświadczonym w diagnostyce danego rodzaju zmian u dzieci.
Planowana jest biopsja albo operacyjne usunięcie podejrzanej zmiany	Ustal, czy sposób przeprowadzenia zabiegu został skonsultowany z zespołem, który może prowadzić dalszą diagnostykę i ewentualne leczenie.
Stan dziecka nagle i poważnie się pogorszył	Nie czekaj na planową wizytę. Wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999 albo zgłoś się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego.

Jeśli rodzic nie wie, do jakiego ośrodka powinien się zwrócić, pierwszym krokiem powinien być kontakt z lekarzem, który ocenił dziecko lub zlecił badanie. Lekarz powinien określić, jakiej specjalizacji wymaga dalsza konsultacja.

Nie każda nieprawidłowość wymaga bezpośredniego zgłoszenia do poradni onkologicznej. Jednocześnie nie trzeba czekać na ostateczne rozpoznanie, jeśli lekarz już zalecił konsultację w ośrodku onkologii dziecięcej. Zadaniem takiego ośrodka może być właśnie ocena wyników i zaplanowanie dalszej diagnostyki.

Kiedy potrzebna jest konsultacja onkologiczna dziecka?

Konsultacja onkologiczna dziecka może być potrzebna, gdy:

• lekarz podejrzewa chorobę nowotworową;
• w badaniu obrazowym wykryto guz lub zmianę o nieustalonym charakterze;
• nieprawidłowe wyniki badań wymagają oceny onkologa dziecięcego;
• konieczne jest zaplanowanie biopsji podejrzanej zmiany;
• wcześniejsze badanie histopatologiczne wymaga ponownej oceny;
• lekarz zalecił konsultację w ośrodku specjalizującym się w określonym rodzaju nowotworów;
• nie udało się wyjaśnić przyczyny utrzymujących się albo nasilających objawów.

Rodzic nie powinien samodzielnie decydować, czy dziecko „kwalifikuje się” do konsultacji onkologicznej. Jeżeli takie zalecenie wydał lekarz, należy skontaktować się ze wskazanym ośrodkiem.

W przypadku wątpliwości warto podczas rozmowy z lekarzem zadać trzy najważniejsze pytania:

1. Czy na tym etapie mówimy wyłącznie o podejrzeniu?
2. Jakie badanie albo konsultację należy wykonać teraz?
3. W jakim terminie i do jakiej placówki mamy się zgłosić?

Jakie badania mogą być potrzebne przy podejrzeniu nowotworu?

Zakres diagnostyki zależy od rodzaju podejrzewanej choroby. Nie każde dziecko potrzebuje tych samych badań, a wykonanie jak największej ich liczby na własną rękę nie przyspiesza automatycznie rozpoznania.

Diagnostyka może obejmować:

• dokładny wywiad medyczny i badanie dziecka;
• morfologię oraz inne badania krwi;
• badania biochemiczne;
• badanie moczu;
• USG;
• RTG;
• rezonans magnetyczny;
• tomografię komputerową;
• badania medycyny nuklearnej, np. PET lub scyntygrafię;
• biopsję wykrytej zmiany;
• aspirację lub biopsję szpiku;
• badania histopatologiczne;
• badania immunohistochemiczne, molekularne albo genetyczne;
• konsultacje lekarzy innych specjalności.

Nie wszystkie wymienione badania będą potrzebne. Ich kolejność również ma znaczenie. Lekarz wybiera postępowanie odpowiednie do konkretnej sytuacji, aby uzyskać wiarygodną diagnozę, a jednocześnie nie narażać dziecka na niepotrzebne procedury.

W wielu nowotworach dokładne rozpoznanie wymaga zbadania próbki tkanki pobranej podczas biopsji. Sam obraz widoczny w USG, rezonansie lub tomografii nie zawsze pozwala określić rodzaj zmiany. Więcej o roli biopsji można przeczytać w materiałach Razem by St. Jude.

Dlaczego sposób zaplanowania biopsji może mieć znaczenie?

Biopsja polega na pobraniu komórek lub fragmentu tkanki do badania. Jej wykonanie może być konieczne, aby określić, czy zmiana jest nowotworem oraz jaki dokładnie ma charakter.

W przypadku podejrzenia niektórych guzów litych, zwłaszcza guzów kości i tkanek miękkich, znaczenie może mieć:

• miejsce pobrania materiału;
• sposób dotarcia do guza;
• rodzaj wykonanej biopsji;
• ilość materiału potrzebnego do badań;
• zaplanowanie procedury w odniesieniu do ewentualnego późniejszego zabiegu.

Nieprawidłowo wybrane miejsce wkłucia lub cięcia może wpłynąć na zakres późniejszej operacji. Z tego powodu biopsję podejrzanej zmiany powinien planować zespół mający doświadczenie w diagnostyce i leczeniu danego rodzaju guzów. Zwraca na to uwagę również National Cancer Institute w zaleceniach dotyczących mięsaków tkanek miękkich u dzieci.

Nie oznacza to, że rodzic powinien samodzielnie odwoływać zaplanowane badanie. Przed procedurą warto natomiast zapytać lekarza:

• kto zaplanował biopsję;
• czy przypadek został skonsultowany z właściwym ośrodkiem;
• gdzie próbka będzie oceniana;
• jakie dodatkowe badania mają zostać wykonane z pobranego materiału.

Jak zgłosić dziecko do Kliniki Onkologii IMiD?

Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka specjalizuje się szczególnie w diagnostyce i leczeniu guzów litych poza ośrodkowym układem nerwowym. Obejmuje to m.in. nowotwory kości, mięsaki tkanek miękkich, histiocytozy, guzy nerek, neuroblastomę, nowotwory tarczycy, guzy germinalne oraz czerniaka u dzieci.

Jeżeli podejrzenie dotyczy choroby znajdującej się w obszarze specjalizacji Kliniki, informacje można przekazać poprzez stronę Kontakt i zgłoszenie.

Zapisy do Poradni Onkologicznej IMiD prowadzone są pod numerami:

22 32 77 050–051
od poniedziałku do piątku w godzinach 7:30–18:00.

Przed przyjazdem warto potwierdzić aktualne zasady rejestracji i wymagane dokumenty. Zgodnie z informacjami publikowanymi przez Poradnię Onkologiczną IMiD na wizytę należy przynieść:

• skierowanie;
• książeczkę zdrowia dziecka;
• kopie wyników wykonanych badań obrazowych.

Jeżeli rodzic posiada obrazy z rezonansu, tomografii, RTG lub innych badań zapisane na płycie albo innym nośniku, powinien podczas rejestracji zapytać, czy również należy je dostarczyć.

W czasie pierwszego kontaktu z placówką dobrze mieć pod ręką:

• dane dziecka;
• treść skierowania;
• informację, co wzbudziło podejrzenie;
• nazwę i datę ostatniego badania;
• zalecenie dotyczące pilności konsultacji;
• dane lekarza lub placówki kierującej.

Nie trzeba przed wykonaniem telefonu samodzielnie kompletować rozbudowanej dokumentacji ani znać wszystkich medycznych szczegółów. Rejestracja lub zespół Kliniki wskażą, jakie materiały będą potrzebne w danej sytuacji.

Czego spodziewać się po pierwszej konsultacji?

Pierwsza konsultacja na etapie podejrzenia choroby służy przede wszystkim ocenie dotychczasowych wyników i ustaleniu, czy oraz w jaki sposób należy kontynuować diagnostykę.

Lekarz może:

• przeanalizować dokumentację i obrazy z dotychczasowych badań;
• zbadać dziecko;
• ocenić, czy podejrzenie wymaga dalszej diagnostyki onkologicznej;
• poprosić o ponowną ocenę wyników;
• zlecić dodatkowe badanie laboratoryjne lub obrazowe;
• zaplanować biopsję;
• skierować dziecko do innego specjalisty lub ośrodka;
• zalecić obserwację i badanie kontrolne;
• zdecydować o potrzebie przyjęcia do szpitala.

Pierwsza wizyta nie zawsze kończy się jednoznacznym rozpoznaniem. Jej rezultatem może być przede wszystkim uporządkowanie dotychczasowych informacji i ustalenie, jakie działanie powinno nastąpić jako kolejne.

Przed zakończeniem konsultacji warto upewnić się, że rodzic wie:

• jakie badanie ma zostać wykonane;
• gdzie i kiedy należy się zgłosić;
• czy dziecko wymaga specjalnego przygotowania;
• kiedy można spodziewać się wyników;
• z kim kontaktować się w razie pogorszenia stanu dziecka.

Co może wydarzyć się po zakończeniu diagnostyki?

Diagnostyka może zakończyć się na kilka sposobów.

Podejrzenie nie zostaje potwierdzone

Badania mogą wykazać, że zmiana nie jest nowotworem albo że dolegliwości mają inną przyczynę. Lekarz może zakończyć diagnostykę onkologiczną, skierować dziecko do innego specjalisty lub zalecić dalszą obserwację.

Potrzebne są kolejne badania

Niektóre wyniki nie pozwalają od razu ustalić charakteru zmiany. Konieczne mogą być dodatkowe badania obrazowe, biopsja, ponowna ocena materiału albo konsultacja kilku specjalistów.

Zalecona zostaje obserwacja

W określonych sytuacjach lekarz może zaproponować wykonanie badania kontrolnego po ustalonym czasie. Rodzic powinien wiedzieć, kiedy ma odbyć się kontrola i jakie objawy powinny skłonić do wcześniejszego kontaktu.

Diagnoza choroby nowotworowej zostaje potwierdzona

Jeśli wyniki potwierdzą nowotwór, rozpoczyna się kolejny etap: określenie dokładnego rodzaju i zasięgu choroby oraz zaplanowanie leczenia.

Nie trzeba jednak przechodzić przez ten etap samodzielnie. Zespół prowadzący powinien wyjaśnić rozpoznanie i przedstawić najbliższe działania. Informacje o tym, co zrobić po otrzymaniu diagnozy, znajdują się w osobnym poradniku: Dziecko ma diagnozę nowotworu — co zrobić krok po kroku?.

Podejrzenie wymaga wyjaśnienia, ale nie jest jeszcze diagnozą

Oczekiwanie na konsultację i wyniki badań może być bardzo trudne. Na tym etapie rodzic nie musi jednak znać całego możliwego przebiegu choroby ani przewidywać przyszłego leczenia.

Najważniejsze jest ustalenie jednego konkretnego kroku:

• gdzie zgłosić się z dzieckiem;
• jak szybko powinna odbyć się konsultacja;
• jakie wyniki należy przekazać;
• czego będzie dotyczyć kolejne badanie.

Nie próbuj rozpoznawać choroby na podstawie pojedynczych określeń znalezionych w opisie badania. Skonsultuj wynik z lekarzem i postępuj zgodnie z ustaloną ścieżką diagnostyczną.

Jeśli podejrzenie dotyczy guza litego lub innej choroby znajdującej się w obszarze specjalizacji Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD, skontaktuj się z Kliniką.

FAQ — najczęstsze pytania rodziców

Czy podejrzenie nowotworu oznacza, że dziecko ma raka?

Nie. Podejrzenie oznacza, że objaw albo wynik wymaga dokładniejszego wyjaśnienia. Wiele nieprawidłowości może mieć inne przyczyny. Rozpoznanie można postawić dopiero po przeprowadzeniu właściwej diagnostyki.

Czy można zgłosić dziecko do onkologa przed potwierdzeniem diagnozy?

Tak, jeżeli lekarz zalecił taką konsultację. Wizyta u onkologa dziecięcego może służyć właśnie ocenie podejrzanej zmiany i zaplanowaniu dalszych badań.

Czy każde dziecko z guzem ma nowotwór złośliwy?

Nie. Określenie „guz” opisuje zmianę, ale samo w sobie nie przesądza o jej charakterze. Zmiana może być łagodna, złośliwa albo wynikać z procesu niezwiązanego z chorobą nowotworową.

Czy wystarczy wykonać badanie krwi?

Nie istnieje jedno badanie krwi pozwalające wykluczyć albo potwierdzić wszystkie nowotwory wieku dziecięcego. Zakres diagnostyki zależy od objawów i rodzaju podejrzewanej choroby.

Czy wynik USG albo rezonansu może potwierdzić nowotwór?

Badanie obrazowe może wykazać zmianę i dostarczyć informacji o jej położeniu, wielkości oraz budowie. Nie zawsze pozwala jednak ustalić jej dokładny charakter. W wielu przypadkach potrzebna jest biopsja i badanie pobranego materiału.

Czy można samodzielnie umówić biopsję podejrzanego guza?

O konieczności i sposobie wykonania biopsji powinien zdecydować lekarz. W przypadku guzów kości i tkanek miękkich miejsce oraz metoda pobrania materiału mogą wpływać na dalsze postępowanie, dlatego procedura powinna być odpowiednio zaplanowana.

Jak szybko należy zgłosić się na konsultację?

Termin zależy od stanu dziecka i rodzaju podejrzewanej nieprawidłowości. Jeżeli lekarz zalecił pilną diagnostykę, należy jak najszybciej skontaktować się ze wskazaną placówką i przekazać informację o trybie pilnym.

Czy pierwsza konsultacja zakończy się postawieniem diagnozy?

Nie zawsze. Lekarz może potrzebować dodatkowych badań, biopsji albo ponownej oceny dotychczasowych wyników. Celem wizyty może być przede wszystkim zaplanowanie dalszej diagnostyki.

Co zrobić, jeśli rodzic nie wie, do jakiego ośrodka się zgłosić?

Należy skontaktować się z lekarzem, który zlecił badanie lub zauważył nieprawidłowość. Powinien on ocenić pilność sytuacji i wskazać właściwą poradnię. Jeśli podejrzenie dotyczy choroby mieszczącej się w zakresie działalności Kliniki IMiD, można również skorzystać z formularza Kontakt i zgłoszenie.

Kiedy trzeba natychmiast szukać pomocy?

W razie nagłego i poważnego pogorszenia stanu dziecka, np. trudności z oddychaniem, zaburzeń świadomości, drgawek, silnego krwawienia albo bardzo silnego bólu, należy wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999.

Źródła

Artykuł opracowano na podstawie następujących materiałów:

1. Instytut Matki i Dziecka – Poradnia Onkologiczna – informacje dotyczące rejestracji, wymaganych dokumentów, numerów telefonu i godzin zapisów:
   Poradnia Onkologiczna IMiD
2. Klinika Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży IMiD – informacje o zakresie specjalizacji Kliniki, w tym diagnostyce i leczeniu guzów litych poza ośrodkowym układem nerwowym:
   Dlaczego Instytut Matki i Dziecka jest unikatowym miejscem w leczeniu nowotworów u dzieci?
3. Razem by St. Jude™ – Objawy i diagnoza nowotworów wieku dziecięcego – informacje o przebiegu diagnostyki, badaniach obrazowych, laboratoryjnych i znaczeniu biopsji:
   Objawy i diagnoza nowotworów wieku dziecięcego
4. Razem by St. Jude™ – Biopsja w przypadku nowotworów wieku dziecięcego – informacje o celu biopsji i badaniu pobranego materiału:
   Biopsja w przypadku nowotworów wieku dziecięcego
5. National Cancer Institute – Childhood Soft Tissue Sarcoma Treatment (PDQ®) – informacje dotyczące diagnostyki mięsaków tkanek miękkich oraz znaczenia właściwego zaplanowania miejsca i sposobu wykonania biopsji:
   Childhood Soft Tissue Sarcoma Treatment